زندگی نامه

ابوجعفر محمدبن محمدبن حسن طوسی (زاده ی توس در سال 598 ه.ق. برابر با 580 ه.ش.) ملقب به خواجه نصیر طوسی یا خواجه نصیرالدین طوسی (توسی هم نوشته شده)، فیلسوف ، متکلم ، فقیه ، دانشمند ، ریاضیدان و سیاستمدار شیعه ی سده ی هفتم است.

وی یکی از سرشناس ترین و متنفذترین شخصیت های تاریخ جریان های فکری اسلامی است. علوم دینی و عقلی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت طبیعی را نزد دایی اش آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتمام رساند و در آن جا به عنوان دانشمندی برجسته شهرت یافت. وی در زمان حمله ی مغول به ایران ، نزد ناصرالدین شاه ، محتشم قهستان ، به کارهای علمی خویش مشغول شد و در همین زمان اخلاق ناصری را نوشت. بعد از مدتی به نزد اسماعیلیان در دژ الموت نقل مکان کرد. اما پس از حمله ی هلاکوی مغول و پایان یافتن فرمانروایی اسماعیلیان (635 ه.ش) ، هلاکو ، نصیرالدین را مشاور و وزیر خود کرد ، تا جایی که هلاکو را به تازش به بغداد و سرنگونی عباسیان یاری کرد.

خواجه نصیرالدین طوسی عاقبت در 18 ذی الحجه ی سال 672 ه.ق. وفات یافت و در کاظمین دفن شد.

 

 

فعالیت های علمی

- سنت فلسفه ی مشایی را که پس از ابن سینا ، در ایران رو به افول گذاشته بود ، بار دیگر احیا کرد.

- مجموعه ی آرا و دیدگاه های کلامی شیعه را در کتاب «تجرید العقاید» گردآوری کرد.

- در مراغه رصدخانه ای ساخت و کتابخانه ای به وجود آورد که حدود چهل هزار جلد کتاب در آن بود. (قابل توجه شما ، که یونسکو سال 2008 را به نام رصدخانه ی مراغه نام گذاری کرده است.)

 

- با پرورش شاگردانی هم چون قطب الدین شیرازی و گردآوری دانشمندان ایرانی ، عامل انتقال تمدن و دانش ایران پیش از مغول به آیندگان شد.

- وی بنیان گذار و تکمیل کننده ی علم مثلثات است. در قرن 16 میلادی کتاب های مثلثات او به زبان فرانسه ترجمه شد.

 

آثار او

در زمینه های دانش و فلسفه ، تألیفات و رساله هایی از خود به یادگار گذاشته که بیش تر عربی هستند. اما 25% نوشته های وی به زبان فارسی بوده اند. از معروف ترین آثار او به فارسی ، «اساس الاقتباس» و «اخلاق ناصری» را می توان یاد کرد. وی در اخلاق ناصری ، رستگاری راستین انسان ها را در سعادت نفسانی ، سعادت بدنی و سعادت مدنی می داند و این نکته نشان می دهد که خواجه در مسائل مربوط به بهداشت جسمانی و روانی هم کارشناس بوده است.

 

برخی از آثار به یادگارمانده

تجرید العقاید ، شرح اشارت بو علی سینا ، قواعد العقاید ، اخلاق ناصری (یا اخلاق طوسی) ، آغاز و انجام ، تحریر مجسطی ، تحریر اقلیدس ، تجرید المنطق ، اساس الاقتباس ، ذیج ایلخانی ، آداب البحث ، آداب المتعلمین ، روضة الغلوب ، اثبات بقاء نفس ، تجرید الهندسه ، اثبات جوهر ، جامع الحساب ، اثبات عقل ، جام گیتی نما ، اثبات واجب الوجود ، الجبر و الاختیار ، استخراج تقویم ، خلافت نامه ، اختیارات نجوم ، رساله در کلیات طب ، ایام و لیالی ، علم المثلث ، الاعتقادات ، شرح اصول کافی.