تفسير قرآن كريم از ابتداي جزء بيست و نهم

( جلسه ي سوم : دوشنبه 2/9/88 )

خلاصه مباحث :

بردن نام يكي از بزرگان در آغاز هر كار مهم ، رسمی است كه در تمامي آيين ها و اديان و مكاتب وجود داشته و دارد ، حتي در ميان مشركان مرسوم بود كه در شروع هر كار با اهميتي نام يكي از بتهاي خود را مي بردند .

با ظهور دين مبين اسلام ذكر نام خدا به عنوان بالاترين نيروي عالم هستي مورد تاكيد قرار گرفت. البته اين رسم قبل از اسلام نيز سابقه داشته است از جمله در سوره ي مباركه نمل ، نامه ي حضرت سليمان به ملكه ي سبا ، با بسم الله الرحمن الرحيم آغاز مي شود .

(( انه من سلیمان و انه بسم الله الرحمن الرحیم ))

در سوره ی هود نيز حضرت نوح به ياران خود فرمان مي دهد كه با نام خدا بر كشتي سوار شوند .

(( و قال اركبوا فیها بسم الله مجریها و مرسیها ))

در فقه اسلامي نیز اهمیت و جایگاه نام مقدس باریتعالی تا آنجاست که فقهاء دینی فرموده اند : چنانچه حيوان حلال گوشتي بدون بردن نام خدا ذبح شود خوردن گوشت آن حيوان جايز نيست چرا كه خداوند فرموده است :

(( ولا تاکلوا مما لم یذکر اسم الله علیه و انه لفسق ))

و اما در رابطه با مفهوم جمله (( بسم الله الرحمن الرحیم )):

باید توجه داشت که در این جمله شریفه یک فعل، پنهان و به اصطلاح ادبیات عرب در تقدیر است که فعل (( استعین )) باشد بدین معنا که من در آغاز این کار کمک می گیرم و استمداد می طلبم از خدایی که رحمان و رحیم است و این استمداد در شروع هر کاری چه کوچک و چه بزرگ مسلما قدرت وتوان انسان را در انجام آن کار افزایش داده و سبب می شود که با روحیه ی بهتری به انجام آن کار بپردازد و خود را به موفقیت حداکثری در آن کار نزدیک نماید.

و اما کلمه ی مقدس (( الله )) :

بر موجودی دلالت می کند که دارنده تمامی صفات خوب و پسندیده و به اصطلاح دارای صفات جمالیه است و نیز بدور و خالی از تمامی صفات زشت و ناپسند و به اصطلاح دارای صفات جلالیه است. بدین معنا که علم ، قدرت ، خالقیت ، رزاقیت ، سمیع بودن ، شکور بودن ، عزیز بودن ...و همه ی صفات زیبا و شایسته در وجود خدای متعال متجلی است ودر نقطه مقابل جهل ، خواب ، ضعف ، شریک داشتن ... و همه ی صفات زشت و ناشایست از وجود مقدسش دور می باشد بنابراین کلمه خدا و یا کلمه خداوند به معنای صاحب هرکدام به یک ویژگی از ویژگیهای والای او اشاره دارد در حالیکه در واژه (( الله )) تمام این صفات نهفته است.

واژه های رحمن و رحیم :

این دو واژه نیز هر دو دربر دارنده ی معنای رحمت برای خدای متعال است با این تفاوت که رحمن اشاره به رحمت عام خداست که در این دنیا شامل حال مومنان و کافران می گردد چه اینکه در این جهان تمامی انسانها اعم از مومن و کافر از نعمت های الهی بهره مند می شوند ولی رحیم اشاره به رحمت خاص خداست که این رحمت در جهان آخرت و مخصوص بندگان مومن خداست که فرمود : (( و کان بالمومنین رحیما )).