گزارش نشست علمی ـ فرهنگی"روابط زناشویی
از دیدگاه قوانین شرعی، حقوق مدنی و نیازهای
عرفی"
سیزدهمین نشست
علمی ـ فرهنگی با عنوان "روابط زناشویی از
دیدگاه قوانین شرعی، حقوق مدنی و نیازهای
عرفی" با حضور سرکار خانم "دکتر فرهمندپور" عضو هيئت
علمی دانشگاه تهران در روز چهارشنبه مورخ 30/8/86 از ساعت 17ـ15:30 در سالن اجتماعات علامه
طباطبایی توسط اداره مطالعات و پژوهش های معاونت فرهنگی واحد
علوم و تحقيقات برگزار گرديد .
در اين نشست دکترفرهمندپور پس
از تبریک میلاد امام رضا(ع)، طی سخنان مبسوطی گفت :
بحث در مورد روابط متقابل
نیازمند این است که ابتدا به بررسی سازمان و ساختار حقوقی
پوشش دهنده این روابط بپردازیم. به عنوان مثال برای بررسی
نظام آموزشی، قطعاً بخش قابل توجهی به بررسی بخش نظام
حقوقی، وظایف و نقش های متقابل در این سازمان اختصاص دارد.
وظایف روی دیگر سکه حقوق است. وظیفه و حق با هم همراه
هستند. بنابراین، این بحث باید در نظام حقوقی بررسی
گردد. در یک نظام حقوقی نمی توان یک حق یا
وظیفه را منفکّ از سایر حقوق و وظایف دید. به کار بردن تعبیر
نظام حقوقی از سوی استاد شهید مرتضی مطهری
بسیار هوشمندانه بود. وی در چند دهه پیش عنوان کتاب خود را نظام
حقوق زن در اسلام گذاشتند. ما باید برای بررسی وظایف و
حقوق، نظام حقوقی را بررسی کنیم. اگر نگاه ما سازمانی
نباشد، نگاه درستی نیست. از هر حقی که صحبت می شود منجر
به شکل گیری یک وظیفه هم خواهد شد.
وی در ادامه افزود : اگر
بخواهیم یک یا چند نظام حقوقی را بررسی و
مقایسه کنیم، باید دو اصل را به عنوان ملاک و شاخص بررسی
مورد توجه قرار دهیم:
وی خاطرنشان کرد : اسلام
معتقد به تفاوت نقش ها است که در اصل درست است. مثلاً ایفای نقش
اقتصادی وظیفه زنها نیست و اگر زنی کار اقتصادی
می کند طبق آیات قرآن دستاورد کار متعلق به خودش است یا جهاد
وظیفه زنها نیست. در عین اینکه ما در تاریخ و زمان
پیامبر داشته ایم زنانی که در جهاد و جنگ ها شرکت داشته اند.
البته بدین معنی نیست که حق انجام آن را ندارند. در نظام اسلام
مدیریت، طولی است و واضح ترین شکلش رابطه طولی
بین والدین و فرزندان است. در نظام دینی ما زن فقط
یک پناهگاه عاطفی و امیدبخش برای زندگی است و به
عنوان آخرین حلقه تحقق بحث خلقت، تربیت فرزند و مادری کردن است و
هیچگونه وظیفه امنیتی و اقتصادی و کارخانه ندارد. زنهای
ما باید خانواده دار باشند نه خانه دار.
در نظام خانواده، متناسب با
وظایف، نقش ها را هم باید توضیح داد. جایگاه خانواده در
نظام حقوقی اسلام بر یافته های روانشناسی هم تطبیق
می کند و همه روانشناسان بر این امر اتفاق نظر دارند:
چیزی که باعث احساس رضایت زن در خانواده می شود،
برخورداری کامل عاطفی است و آن چیزی که باعث احساس
رضایت مرد در خانواده می شود این است که جایگاه و اقتدار
او به رسمیت شناخته شود و برای زن مهم باشد. در جامعه امروز ما چه
اتفاقی افتاده است؟ کتابهای قانون ما تلاش می کنند که به
یک نظام حقوقی نزدیک شوند ولی حقیقت این است
که در جامعه ما هیچ کدام از این اتفاقها نمی افتد. حتی
تأمین نیازهای اولیه زندگی با زن است و خانواده دختر جهیزیه می
دهند. در حالی که وقتی به زندگی حضرت زهرا(س) و حضرت
علی(ع) نگاه کنید متوجه می شوید که حضرت
علی(ع) برای تهیه جهیزیه شتر را جهت کسب
معیشت (نقش اقتصادی مرد) و شمشیر را جهت دفاع (نقش امنیتی
مرد) نمی فروشد و با فروختن زره برای حضرت زهرا(س)
جهیزیه می خرند.
یکی از
دلایلی که باعث شاغل بودن زنان در خارج از خانه می شود بحث نفقه
است و شغل سبب می شود که به زن احساس استقلال اقتصادی دست بدهد. چون
پرداخت نفقه از سوی مردان فاقد عزت و احترام است و باعث سرشکستگی زنان
می شود. نفقه در بسیاری از خانواده ها مانند صدقه به زنان داده
می شود و این امر باعث می شود که زنان تن به انجام هر کار
خفیفانه بدهند تا نیاز به آن نفقه نداشته باشند، عزت از دست رفته را
تأمین کنند و اینگونه است که از انجام وظیفه اصلی در
خانواده دور می مانند. نفقه در کتابهای فقهی گذشته از
تأمین خوراک، پوشاک و ... تا تأمین تفریح زن (با در نظر داشتن
توان مالی مرد) بر عهده مرد است. ما باید به نقشها و وظایف اصلی
اسلام در خانواده ها برگردیم و در این زمینه و طی یک
جریان فرهنگی و فرهنگ سازی به طور تدریجی و
سنجیده این فرهنگ اسلامی را برگردانیم.
وی در پایان
این نشست به سؤالات دانشجویان در خصوص مسایل حقوقی،
عرفی و شرعی روابط زناشویی پاسخ دادند.